Teakhout: alles over teak, van boom tot meubel

Teak heeft in Nederland en België een bijna mythische status: het hout van scheepsdekken, tuinbanken die jaar in jaar uit buiten staan en klassieke dressoirs. Maar wat is teakhout precies, waar komt het vandaan, en waarom loopt de kwaliteit zo uiteen? Op deze pagina zetten we de feiten op een rij, met bronnen, zodat je zelf kunt beoordelen wat een verkoper je vertelt.

Wat is teakhout?

Teakhout komt van de boom Tectona grandis. Centrum Hout noemt als groeigebieden Myanmar (Birma), Indonesië, India, Thailand en Indochina, met aanplant in tropisch Afrika en tropisch Amerika. In de handel kom je ook namen tegen als Birma-, Rangoon- of Java-teak en het Indonesische djati of jati (Centrum Hout).

Volgens de Queensland Government groeit teak van nature in de moessonbossen van India, Myanmar, Thailand en Vietnam, en wordt het onder meer in Indonesië, Afrika en de West-Indische eilanden in plantages geteeld. Op gunstige plekken wordt de boom tot 45 meter hoog (Business Queensland).

Eigenschappen: waarom teak zo gewild is

Eigenschap	Wat de bronnen zeggen
Kleur	Kernhout lichtbruin tot goudbruin, donkert na onder invloed van licht; soms donkerbruin tot zwart geaderd (Centrum Hout)
Gevoel	Voelt “zacht” en wat vettig aan door olieachtige stoffen in het hout; kenmerkende geur die volgens sommigen aan oud leer doet denken (Centrum Hout)
Duurzaamheid	Duurzaamheidsklasse 1 tot 3 tegen schimmels, afhankelijk van de groeiplaats (Centrum Hout); bovengronds klasse 1 en termietbestendig (Business Queensland)
Sterkte	Sterkteklasse D40 (Centrum Hout)
Dichtheid	Ongeveer 670 kg/m³ bij 12% vochtgehalte (Business Queensland)
Krimp	2,2% tangentiaal en 1,2% radiaal tot 12% vochtgehalte (Business Queensland)
Bewerking	Goed te zagen en schaven, maar kalk en kiezel in het hout maken gereedschap bot; voorboren nodig bij spijkeren en schroeven (Centrum Hout)

Dat het hout zo goed tegen weer en water kan, verklaart het klassieke gebruik. De Queensland Government noemt teak “best known” voor de scheepsbouw, voor dekken, relingen en beplanking, en daarnaast voor vloeren, binnen- en tuinmeubelen en houtsnijwerk (Business Queensland).

Eén minder bekend punt: Centrum Hout meldt dat teak inhoudsstoffen bevat die bij gevoelige mensen huidaandoeningen zoals eczeem kunnen veroorzaken. Goede stofafzuiging bij het bewerken is daarom nodig (Centrum Hout). Wie zelf gaat schuren: stofmasker op.

Kernhout en spint

Niet alles van een teakstam is even goed. Het lichte spint aan de buitenkant is volgens de Queensland Government bleekgeel, duidelijk te onderscheiden van het kernhout, en onbehandeld gevoelig voor aantasting door spinthoutkevers (Business Queensland). De duurzaamheid waarom teak beroemd is, gaat over het kernhout (Centrum Hout). Het aandeel spint is daarom een van de belangrijkste kwaliteitsvragen bij een meubel.

Natuurlijk bos of plantage?

Duurzaamheid verschilt per herkomst. Centrum Hout geeft teak uit het natuurlijke groeigebied duurzaamheidsklasse 1, en teak uit aanplant buiten dat gebied klasse 1 tot 3 (Centrum Hout). Plantageteak is dus niet per definitie slechter, maar varieert meer.

Teak uit Myanmar. Myanmar is een van de natuurlijke groeigebieden. In december 2020 concludeerden de Europese toezichthouders voor de houtverordening (EUTR) dat voor hout uit Myanmar geen volledige zorgvuldigheidscontrole mogelijk was, en dat bedrijven daarom geen hout uit Myanmar op de EU-markt moesten brengen (EUTR-toezichthouders, 2020). Die conclusies waren niet juridisch bindend, maar de Raad van State bevestigde in 2021 lasten onder dwangsom tegen twee Nederlandse importeurs van teak uit Myanmar (Raad van State). Het Myanmarese staatsbosbedrijf Myanma Timber Enterprise staat sinds 21 juni 2021 op de EU-sanctielijst (EUR-Lex), en onder de EUDR geldt Myanmar als land met hoog risico (EUR-Lex). Wordt je “Birma-teak” aangeboden, vraag dan door naar herkomst en papieren.

Teak uit Java. In Indonesië beheert het staatsbosbedrijf Perum Perhutani de staatsbossen op Java en Madura. Een FAO-publicatie van Perhutani beschrijft ruim een miljoen hectare teakplantage, met een omlooptijd van 40 tot 80 jaar; de bomen worden twee jaar vóór het kappen geringd (FAO). Let op: dat document stamt uit de jaren negentig, de huidige cijfers kunnen anders zijn. Naast teak uit staatsbos wordt ook teak uit dorpen verwerkt, lokaal jati kampung genoemd (CIRAD/CIFOR).

Meer over herkomst en wat dat betekent voor de kwaliteit lees je in teakhout kwaliteit.

Jepara: het meubelhart van Java

Wie teakmeubelen uit Indonesië koopt, komt vroeg of laat de naam Jepara tegen, een district in Midden-Java. Een studie van de onderzoeksinstituten CIRAD en CIFOR telde er in 2007 15.271 productie-eenheden met samen zo’n 170.000 werknemers, overwegend kleine familiebedrijven met veel onderaanneming. Teak was de belangrijkste houtsoort, gevolgd door mahonie, en het hout kwam vooral van Java zelf (CIRAD/CIFOR). Die cijfers zijn inmiddels bijna twintig jaar oud, maar het beeld van een dicht netwerk van werkplaatsen is herkenbaar.

Drogen. Indonesische producenten noemen voor meubels een vochtgehalte na kunstmatig drogen van 8 tot 12% (Naramulya); Gloster droogt zijn teak naar eigen zeggen tot 12% (Gloster). Goed gedroogd hout is een voorwaarde voor een meubel dat niet gaat scheuren of kromtrekken.

Kwaliteitslabels: A, B en C

“A-kwaliteit” staat op veel prijskaartjes, maar het is geen beschermde term. De Indonesische producent Naramulya schrijft dat er in de Indonesische meubelindustrie geen algemeen geldende norm voor kwaliteitsklassen bestaat, en dat zijn A/B/C-indeling een eigen, interne standaard is (Naramulya). Bali Teak Furniture waarschuwt dat termen als “grade A”, “premium” en “FEQ” per werkplaats iets anders kunnen betekenen (Bali Teak Furniture).

Grofweg komen de indelingen hierop neer: A is kernhout van volgroeide bomen, C bevat spinthout en jonger hout. Over B zijn de twee bronnen het al oneens: bij Naramulya is het kernhout uit particuliere plantages, bij Bali Teak Furniture het buitenste deel van het kernhout. Beide zijn overigens producenten met een commercieel belang.

Kortom: koop niet op een letter, maar op wat je ziet en kunt laten vastleggen. Vraag naar kernhout, het aandeel licht spinthout, het vochtgehalte en een foto van het ruwe hout. Uitgebreid in teakhout kwaliteit.

Gerecycled teak

Naast nieuw hout bestaat er gerecycled, oftewel teruggewonnen, teak. Troedoor, dat er zelf mee werkt, beschrijft dat noesten, oneffenheden en ingezette herstelstukjes daarbij horen (Troedoor). Het FSC Recycled-label betekent dat een product volledig uit gerecycled of teruggewonnen materiaal bestaat (FSC Nederland); dat hout hoeft oorspronkelijk niet uit FSC-gecertificeerd bos te komen (FSC Nederland). Lees verder in gerecycled teak of bekijk alle varianten in soorten teak.

Legaal en verantwoord: FSC, SVLK en EUDR in het kort

FSC is een keurmerk voor verantwoord bosbeheer. Er zijn drie labels: FSC 100% (al het hout uit FSC-gecertificeerd bos), FSC Mix (een mix van FSC-hout, gerecycled materiaal en/of gecontroleerde bronnen) en FSC Recycled. Alleen een bedrijf met een FSC-ketencertificaat (Chain of Custody) mag het logo op een product zetten, en het logo bevat altijd een licentiecode die je in de FSC-database kunt opzoeken (FSC Nederland).

SVLK is het Indonesische verplichte systeem dat de legaliteit van hout borgt. Op basis daarvan was Indonesië op 15 november 2016 het eerste land ter wereld dat FLEGT-licenties afgaf voor houtexport naar de EU. Onder de oude houtverordening (EUTR) gold hout met zo’n licentie automatisch als legaal (EEAS). Onder de EUDR bewijst een FLEGT-licentie alleen de legaliteit, niet dat het hout ontbossingsvrij is (art. 10 lid 3 en overweging 81, EUR-Lex).

EUDR is de Europese verordening tegen ontbossing. Bedrijven die onder meer hout en houten meubels op de EU-markt brengen, moeten aantonen dat die niet afkomstig zijn van recent ontboste grond en niet hebben bijgedragen aan bosdegradatie. De EUDR vervangt de oude houtverordening (EUTR) en geldt vanaf 30 december 2026 voor alle bedrijven en handelaren; micro- en kleine bedrijven die als eerste houten zitmeubelen op de markt brengen, krijgen tot 30 juni 2027 (voor houten tafels en kasten geldt ook voor hen 30 december 2026) (Europese Commissie, EUR-Lex). Koop je als particulier voor eigen gebruik, dan heb je zelf geen verplichtingen, maar je mag je verkoper vragen hoe hij hieraan voldoet.

Het volledige verhaal, inclusief wat deze labels wél en níet garanderen, staat in FSC-teak.

Teak binnen en buiten

• Buiten wordt onbehandeld teak met de tijd zilvergrijs. Tribù noemt dat een cosmetisch proces zonder invloed op kwaliteit of stevigheid (Tribù); Gloster spreekt van zes maanden tot twee jaar (Gloster). Beide raden teakolie op buitenteak af.
• Binnen donkert teak juist na onder invloed van licht (Centrum Hout) en kan het met olie of lak worden afgewerkt.

Op zoek naar meubels? Bekijk onze koopgidsen teak binnenmeubelen en teak badkamermeubel.

Verzorging in het kort

Teak vraagt minder onderhoud dan veel mensen denken, maar wat je doet hangt af van de keuze tussen kleur houden of laten vergrijzen, en tussen binnen en buiten. Alles daarover, met een beslisboom en stappen per situatie, vind je in teak behandelen: de complete gids.